OSCAR NIEMEYER (1907- 2012): Ο ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑΣ ΤΩΝ ΚΑΜΠΥΛΩΝ

Τον Δεκέμβριο του 2012, ο Βραζιλιάνος αρχιτέκτονας Oscar Niemeyer πέθανε στην ηλικία των 104. Ήταν τόσο αγαπητός και σεβαστός από τους συμπατριώτες του που έγινε ένας ζωντανός μύθος και εθνικό σύμβολο, ακόμα και πριν τον θάνατό του, μια τιμή που μοιράστηκε με τον θρυλικό μουσικό Tom Jobim και τον superstar του ποδοσφαίρου Pele. Mετά τον θάνατό του, η Βραζιλιάνικη Κυβέρνηση κήρυξε 7 μέρες επίσημου θρήνου και έλαβε μετά θάνατον τιμές που προορίζονταν μόνο για τους προέδρους του Νοτιοαμερικάνικου έθνους.

Οι αρχιτεκτονικές του ιδέες έχουν μελετηθεί και ερευνηθεί από τους πιο αξιόπιστους μελετητές, αλλά κανείς από αυτούς δεν μπορούσε να τις ορίσει με το ποιητικό πνεύμα που διακατέχει κάθε του κτίσμα. “Δεν είναι η σωστή γωνία που με ελκύει, ούτε η ευθεία γραμμή, σκληρή και άκαμπτη, φτιαγμένη από τον άνθρωπο. Αυτό που με ελκύει είναι η ελεύθερη και αισθησιακή καμπύλη-η καμπύλη που μπορώ να βρω στα βουνά της χώρας μου, στην ελικοειδή πορεία των ποταμών, στο σώμα μιας πολυαγαπημένης γυναίκας. Από καμπύλες είναι φτιαγμένο όλο το σύμπαν, το καμπυλωτό σύμπαν του Einstein.” Το 1934,ο Niemeyer αποφοίτησε από την αρχιτεκτονική και πήρε τον Γαλλο-Ελβετό ορθολογιστή αρχιτέκτονα Le Courbusier ως σημείο αναφοράς, ένα μέρος έναρξης. Δούλεψε ως βοηθός και συνεργάτης του για κάποια χρόνια και μετά ανέλαβαν projects όπως τα κεντρικά γραφεία του Υπουργείου Εκπαίδευσης στο Rio de Janeiro, που άνοιξε το 1936 και το κεντρικό κτίριο των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη το 1952. Σύντομα απελευθερώθηκε από τον άντρα που θεωρούσε πατέρα της μοντέρνας αρχιτεκτονικής και εμπνευσμένος από τον θαυμασμό που ένιωθε για τον δάσκαλό του, ο Niemeyer ανέπτυξε τις δικές του σημασιολογικές έννοιες, οι οποίες σηματοδοτούσαν ένα κρίσιμο σημείο στο κύριο μοντερνιστικό κίνημα του πρώτου μισού του 20ου αιώνα.

Oscar-Niemeyer04

Η διάσημη φράση του Picasso “Αν έρθει η έμπνευση, μακάρι να με βρει να δουλεύω” θα μπορούσε να είχε ειπωθεί από τον Niemeyer, έναν ακούραστο δημιουργό που δούλευε μέχρι το τέλος της ζωής του. Με περισσότερα από 600 αρχιτεκτονικά projects στο δυναμικό του, γιόρτασε τα εκατοστά τέταρτα γενέθλιά του δουλεύοντας στο studio του, έναν ευήλιο χώρο με μεγάλα παράθυρα απέναντι από την παραλία Copacabana, όπου υποδεχόταν όλους τους καλεσμένους του και όπου σήμερα μπορεί κάποιος να νιώσει την απουσία του. Η ζωτικότητά του ήταν θρυλική, όπως και ο ιδεαλισμός του. Εντάχθηκε στο Κομμουνιστικό κόμμα το 1945 και παρέμεινε μέλος μέχρι να πεθάνει. Αυτή η σύνδεση  τού προκάλεσε ατελείωτα προβλήματα και κριτικές. Ο μεγάλος ποιητής και μουσικός, Vinicius de Moraes, είπε για αυτόν: Ήταν ένας απλός άνθρωπος, συμπονετικός και γενναιόδωρος, περισσότερο ανήσυχος για το γενικό καλό παρά για το δικό του. Ένας άλλος φίλος, συνθέτης ο Chico Buarque de Hollanda δήλωσε μετά τον θάνατό του πως ο Niemeyer υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες της εποχής του και ένας άνθρωπος σπουδαιότερος από την ίδια του την τέχνη.

Ο Niemeyer,γεννημένος στο πολυαγαπημένο του Rio de Janeiro, ήταν ένας νεαρός χίπης που γρήγορα αποκαταστάθηκε και ξεκίνησε να δουλεύει με τον αρχιτέκτονα και αστικό οργανωτή, Lucio Costa, με τον οποίο έκανε τα πρώτα του επαγγελματικά βήματα και μοιράστηκε τα εύσημα για το σχέδιο και την κατασκευή της Brasilia,της νέας πρωτεύουσας της χώρας που κτίστηκε ανάμεσα το 1956 και το 1960. Το παλάτι Alvodara, το Planalto και το Itamaraty, όπως και ο Μητροπολίτικος Καθεδρικός, είναι από τα πιο έξοχα κτίριά του στην πόλη. Μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1964 εξορίστηκε στην Ευρώπη και δεν επέστρεψε στην Βραζιλία μέχρι το 1987, ξεκινώντας μια νέα φάση στην καριέρα του κατά τη διάρκεια της οποίας δημιούργησε ένα από τα αγαπημένα του έργα, τα κεντρικά γραφεία του Mondadori Publishing House στο Μιλάνο. Πίσω στη Βραζιλία, ο Niemeyer δεν επαναπαύτηκε και συνέχισε να δημιουργεί κτίρια που έμειναν στην ιστορία, όπως το Latin America Memorial στο Sao Paulo, και αυτό που πολλοί θεωρούν το καλύτερο του έργο: το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στο Niteroi.

oscar-oscar-niemeyer-center-asturias-spain

O Βραζιλιάνος ειδικός τιμήθηκε με σημαντικές αναγνωρίσεις, όπως το Pritzker Prize of Architecture το 1988 και το Prince of Asturias Award for the Arts το 1989. Ο Oscar Niemeyer θα μείνει στην ιστορία ως ένας από τους πιο αξιοσημείωτους αρχιτέκτονες του 20ου αιώνα για τις συνεισφορές του στην ανακάλυψη των εκφραστικών, των πλαστικών και των κατασκευαστικών πιθανοτήτων του ενισχυμένου τσιμέντου και την ενσωμάτωση των κτιρίων του στο περιβάλλον, ένα από τα νεότερα παραδείγματα της οργανικής αρχιτεκτονικής.